Life for Life
"Το θαύμα δεν είναι πουθενά
παρά κυκλοφορεί μέσα
στις φλέβες του ανθρώπου!!!"


"The marvel nowhere is not,
despite it circulates in
the veins of the pesrson!!!"


ΣΤΗΝ ΑΥΛΗ ΜΑΣ
Εμείς στο χωριό μας έχουμε ακόμα αυλές. Εκεί μαζευόμαστε, αμπελοφιλοσοφούμε, καλαμπουρίζουμε, ψιλοτσακωνόμαστε
μέχρι τις... πρώτες πρωινές ώρες
! Κοπιάστε ν' αράξουμε!!!

-Χτυπήστε στην ΑΥΛΟΠΟΡΤΑ να σας υποδεχτούμε!
-Aναζητείστε το"Ποίημα του μήνα" στο τέλος της σελίδας.

21.4.18

22 Απριλίου 2018 '' Η ΜΗΤΕΡΑ ΓΗ: Γεω-ηθική'' Ηλίας Γιαννακόπουλος Φιλόλογος.

«Διδάξτε τα παιδιά σας αυτό που διδάξαμε στα δικά μας, ότι η Γη είναι η μάνα μας. Ό,τι παθαίνει η Γη παθαίνουν και τα τέκνα της Γης. Όταν οι άνθρωποι φτύνουν στο χώμα, φτύνουν στους εαυτούς τους».
Η Παγκόσμια Ημέρα του Πλανήτη Γη, η 22α Απριλίου, δεν είναι μόνο μια ημέρα απολογισμού των πεπραγμένων μας στο χώρο της βιοσφαίρας αλλά και μια ευκαιρία για προβληματισμό για τη στάση του ανθρώπου προς τη Μητέρα Γη.
Η πρώτη θεότητα που λάτρεψαν οι άνθρωποι από την προϊστορική εποχή ήταν η Γη, η Γαία των αρχαίων Ελλήνων. Οι πρώτοι άνθρωποι, άοπλοι και αδύναμοι απέναντι στα φαινόμενα της φύσης, τη θεοποίησαν, προσπαθώντας να την εξευμενίσουν. Γιατί η φύση εκτός από την ευεργετική για τον άνθρωπο πλευρά της, έχει και την καταστροφική πλευρά. Και απαιτεί από τους ανθρώπους να τη σέβονται, να υπολογίζουν τις δυνάμεις που κρύβει στα έγκατά της. Τα «μεγάλα έργα» πολλές φορές πληγώνουν βάναυσα τη φύση, ενώ ταυτόχρονα γίνονται με κριτήριο το κέρδος και όχι τις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων. Ας δούμε, λοιπόν, τον ανθρώπινο πολιτισμό σαν ένα κομμάτι της φύσης και όχι σαν κυρίαρχο και εξουσιαστή της.


Ο άνθρωπος κατά το μετασχηματισμό του από βιολογικό σε πνευματικό ον συνειδητοποίησε την ανωτερότητά του έναντι όλων των άλλων έμβιων όντων του πλανήτη. Αυτή όμως, η συνειδητοποίηση της πνευματικής του υπεροχής τον οδήγησε σε μια ανθρωποκεντρική θεώρηση της ζωής. Άρχισε να νιώθει τη μοναδικότητα των ικανοτήτων που έκρυβε και ως ένα βαθμό εξέφραζε με εγωιστικό τρόπο αυτή του την πνευματική ιδιαιτερότητα. Αποτέλεσμα αυτής της εγωιστικής συμπεριφοράς ήταν και είναι η καταστροφή του περιβάλλοντος. Η ανθρώπινη συμπεριφορά εμπεριέχει στοιχεία επιβολής εξουσίας σε ένα χώρο που συνιστά τη βασικότερη προϋπόθεση της βιολογικής του επιβίωσης. Ο ανθρώπινος, λοιπόν, παραλογισμός έναντι του οικοσυστήματος επιβάλλει μια επαναξιολόγηση στόχων και προτεραιοτήτων.
Επιβάλλεται, δηλαδή, ο πολιτισμός μας να απεγκλωβιστεί από τον ανθρώπινο ναρκισσισμό και να δομήσει τη μελλοντική του συμπεριφορά σε μια «γεωκεντρική φιλοσοφία». Μπορεί ο άνθρωπος να είναι το εξυπνότερο ον του πλανήτη αλλά δεν συνιστά κατ’ ανάγκην και το σημαντικότερο κρίκο της αλυσίδας του οικοσυστήματος. Η σωτηρία της Γης και η διατήρηση της ισορροπίας του οικοσυστήματος αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα και απώτατο στόχο του ανθρώπου. Η Γη εξακολουθεί να παραμένει ο βασικός τροφοδότης του ανθρώπινου είδους, ανεξάρτητα από τα επιστημονικά και τεχνολογικά επιτεύγματά του. Επιβάλλεται, δηλαδή, ο άνθρωπος να συμπεριφέρεται με σεβασμό και ευθύνη προς το φυσικό περιβάλλον. Αυτό, όμως, προαπαιτεί την καλλιέργεια της οικολογικής συνείδησης και την απεξάρτηση από την αλαζονεία του ατομοκεντρικού του πνεύματος.

«Είμαστε ένοικοι και όχι ιδιοκτήτες» του πλανήτη. Η νέα, λοιπόν, αντίληψη της θέσης του ανθρώπου στο σύμπαν συνεπάγεται και μια εκ θεμελίων αλλαγή στην καταναλωτική του συμπεριφορά. Ο σύγχρονος, δηλαδή, καταναλωτής πρέπει να κατανοήσει πως ο πλανήτης δεν αποτελεί μια ανεξάντλητη πηγή πρώτων υλών ούτε πως η ισορροπία του οικοσυστήματος είναι άτρωτη από τον παραλογισμό του. Όλα υπακούουν στη λογική ενός άκρατου ντετερμινισμού και κάθε υπερβολή από μέρους του ανθρώπου θέτει εν αμφιβάλω και την ίδια την επιβίωσή του. Μόνο, λοιπόν, εάν τοποθετήσουμε τη Γη στο κέντρο του ενδιαφέροντός μας μπορούμε να ελπίζουμε σε ένα μέλλον με προοπτική.
Ο Ένγκελς προειδοποιούσε τους σύγχρονούς του για την αφελή αισιοδοξία της τότε κυρίαρχης ιδεολογίας: «Τα γεγονότα μας θυμίζουν στο κάθε βήμα ότι δεν εξουσιάζουμε διόλου τη φύση όπως ένας κατακτητής έναν ξένο λαό, σαν κάποιος που θα βρισκόταν έξω από τη φύση, αλλά ότι της ανήκουμε με τη σάρκα, το αίμα και τον εγκέφαλό μας, ότι υπάρχουμε στον κόλπο της και ότι ολόκληρη η εξουσία μας πάνω σ’ αυτήν βρίσκεται στο πλεονέκτημά μας, απέναντι στα άλλα όντα, να γνωρίζουμε τους νόμους της και να μπορούμε να τους εκμεταλλευτούμε με σύνεση»
Μια αλλαγή στάσης απέναντι στη φύση είναι απαραίτητη. Πρέπει να απαλλαγούμε από τα φαντάσματα της κυριαρχίας και της απερι
όριστης επέκτασης, να σταματήσουμε τη χωρίς όρια εκμετάλλευση του πλανήτη μας, να συμβιώσουμε ερωτικά μαζί του. Αλλά αυτό απαιτεί και μιαν άλλη στάση όσον αφορά στο συνολικό προσανατολισμό της κοινωνικής ζωής, όσον αφορά στα ανθρώπινα όντα στην κοινωνία˙ η ευθύνη όλων απέναντι στο περιβάλλον δεν μπορεί να διαχωριστεί από την ευθύνη όλων απέναντι στις δημόσιες υποθέσεις. Οικολογία και ριζοσπαστικοποίηση της δημοκρατίας είναι, στις σύγχρονες συνθήκες, αδύνατο να διαχωρισθούν.
Η προστασία επομένως του περιβάλλοντος και η διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας αποτελούν πρώτιστο καθήκον του σύγχρονου ανθρώπου. Διαφορετικά το «δικαστήριο του μέλλοντος» θα μας καταδικάσει αυστηρά για το μέγιστο των αδικημάτων, τη Μητροκτονία. Και όλα αυτά γιατί η σύγχρονη γενιά επέφερε θανάσιμα πλήγματα στο σώμα της Μητέρας – Γης υπερβαίνοντας το μέτρο και επιδεικνύοντας μια αλαζονική συμπεριφορά. Επειδή λοιπόν «οι καιροί ου μενετοί» καθίσταται αναγκαία μια «γεωκεντρική» αντίληψη της πραγματικότητας που θα μας βοηθήσει να επανασυμφιλιωθούμε με τη φύση αντιμετωπίζοντάς την με δέος και αγάπη.
Η Γη επομένως είναι το όλον και εμείς το μέρος. Ο άνθρωπος οφείλει να υπηρετεί τις αναγκαιότητες της φύσης και όχι από μικρόνοια να προσπαθεί να την εκδικηθεί. «Γι’ αυτό πρέπει να εγκαταλείψουμε το σχέδιο κυριαρχίας μας πάνω στη Γη και να γίνουμε συγκυβερνήτες της βιόσφαιρας» (Εντγκάρ Μορέν)
















Φίλες και Φίλοι αν δεν αποκτήσουμε κουλτούρα αγάπης προς το περιβάλλον -αν δεν είναι ήδη αργά- είμαστε καταδικασμένοι να ζήσουμε στη μιζέρια και στις όποιες αρρώστιες. Αν δεν γίνουμε σύντομα Ιάπωνες, το λέω αυτό λόγω της λατρεία που έχουν για το περιβάλλον, όπως πολλές σκανδιναβικές χώρες, μαύρο φίδι που μας έφαγε. Ίσως αγαπητέ Ηλία αν ξεκινήσουμε άμεσα κάτι να προλάβουμε ν' αφήσουμε στις επόμενες γενιές. Οι πιο πολλές φωτογραφίες είναι από το Μαγευτικό και Πανέμορφο Γοργογύρι που αν συνεχίσουμε να είμαστε αδρανείς στην καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος σύντομα δεν θα είναι ούτε Μαγευτικό, ούτε όμορφο, ας προσέξουμε.
Σας χαιρετώ με σεβασμό και Επικούρεια διάθεση ο Επικούρειος Πέπος φυσιολάτρης και ερασιτέχνης Φυσιοδίφης.


Εικόνες από το ποτάμι του χωριού.



Παρακαλώ χαμογελάστε, είναι μεταδοτικό.

Φίλες και φίλοι καλημέρα, επειδή την τελευταία περίοδο, εννοώ τα τελευταία χρόνια, το χαμόγελο έχει γίνει σπάνιο είδος σκέφτηκα σήμερα να σας προσκαλέσω για λίγο χαμόγελο. Την ευκαιρία μου την έδωσε ο μέγιστος Αρκάς, απολαύστε τον. Σας χαιρετώ με χαμόγελο και Επικούρεια διάθεση ο Επικούρειος Πέπος. ΥΓ. Ακολουθεί μια ενημέρωση για την 28η Απριλίου που έλαβα από την καταπληκτική δασκάλα μουσικής Αγγελική-Αρμονία την οποία και ευχαριστώ.






Η ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ ΤΗΣ ΑΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ 2018

🤔🤔🤔🤔🤔🤔🤔🤔🤔
Πώς φτάσαμε να θεωρείται κανονικότητα η επίδειξη των κακών τρόπων;
Οταν συναντιούνται τυχαία δύο άγνωστοι στον δρόμο, έλεγε ο Ερβιν Γκόφμαν (αμερικανός κοινωνιολόγος των ηθών της καθημερινής ζωής), αυτό που ακούγεται συχνότερα να βγαίνει από το στόμα τους είναι «καλημέρα» και «συγγνώμη». Και συμπλήρωνε: Αυτά τα «καλημέρα» και τα «συγγνώμη» πρέπει να τα λάβουμε σοβαρά υπόψη και να τα μελετήσουμε, αν θέλουμε να κατανοήσουμε πώς λειτουργεί μια κοινωνία.

Αν ο Γκόφμαν μπορούσε να κάνει μια βόλτα σε ένα ελληνικό αστικό κέντρο τού σήμερα, ας πούμε στην πρωτεύουσα, θα παρατηρούσε ότι όταν συναντιούνται δύο άγνωστοι μπορούν να ακουστούν πολλά διαφορετικά πράγματα, εκ των οποίων σπανιότερα «καλημέρα» και «συγγνώμη». Ο εισαγωγικός χαιρετισμός συχνά απουσιάζει ή στην καλύτερη περίπτωση αντικαθίσταται από ένα, μάλλον επιθετικό, «να σας πω!». Η έκφραση δε του αιτήματος που πυροδοτεί την επικοινωνία είναι συχνά αδιαμεσολάβητη: «Θέλω αυτό» ή «Εχετε το τάδε;» ή «Το τσιγάρο σας έρχεται κατευθείαν πάνω μου!». Η απουσία  της λεκτικής ευγένειας συνοδεύεται συχνά και από εκφράσεις αγένειας πέραν της φυσικής γλώσσας: η παντελής αδυναμία συγκρότησης ουράς σε ένα ταμείο και οι συνακόλουθοι αναστεναγμοί δυσαρέσκειας που βγαίνουν από το παρατοποθετημένο μπουλούκι των ανθρώπων, το σολιψιστικό μπλοκάρισμα του διαδρόμου ή της πόρτας στο βαγόνι του μετρό, η ευκολία με την οποία κάποιος «δεν σε βλέπει» και σε προσπερνά κλέβοντας τη σειρά σου, χωρίς να αντιλαμβάνεται καν το «δυνατό άγγιγμα» που προκύπτει από το «ασυναίσθητο» σκούντημα ή ποδοπάτημα, δεν είναι παρά μερικές από αυτές.
Η αγένεια δεν είναι προφανώς ελληνικό προνόμιο. Σε όλες τις πόλεις, όπου η επικοινωνία δεν γίνεται με όρους γνωριμίας όπως συμβαίνει στις πιο μικρές κοινότητες, οι άνθρωποι συχνά απογοητεύονται από τη συμπεριφορά τρίτων απέναντί τους.
🎭🎭🎭🎭🎭🎭🎭🎭🎭
Το ενδιαφέρον όμως της ελληνικής αγένειας στις τυχαίες δημόσιες συναντήσεις μεταξύ αγνώστων είναι ότι αυτή δεν γίνεται ποτέ αντιληπτή ως μεμονωμένη παρέκκλιση από έναν κανόνα αστικής ευγένειας παρά θεωρείται κανονικότητα. Αντίθετα, μέσα σε ένα καθεστώς απόλυτης αστικής διαστροφής, οι τύποι ευγένειας είναι εκείνοι που θεωρούνται παρέκκλιση και γίνονται συχνά αντικείμενο γελοιοποίησης, σχολιασμού και (καλοπροαίρετης;) πλάκας.
Η κουλτούρα της αγένειας διαμορφώνει ασφαλώς και τους όρους δημοσιότητας των δημοσίων προσώπων. Φωνές, τσιρίδες, υποτιμητικός πληθυντικός και μάγκικος ενικός κυριαρχούν στη ζωντανή και τηλεοπτική πολιτική αντιπαράθεση. «Ακούς τι σου λέω, ρε; Ακούς τι σου λέω;», «Αυτό που σου λέω, εγώ!» ακούγονται να βγαίνουν από το στόμα μελιτζανοκόκκινων προσώπων έτοιμων να εκραγούν. Περιγραφικά επίθετα εν είδει κατηγορητηρίου (Καραγκιόζης, μαφιόζοι, λαμόγια, ρουφιάνοι) και ηθικολογίζοντες αφορισμοί («σα δεν ντρέπεστε!», «καλά, εντάξει, μπαρμπούτσαλα») και πού και πού κανένα αναστοχαστικό συγγνώμη («Μα είστε εντελώς ηλίθιος, συγγνώμη κιόλας») δίνουν και παίρνουν προτού τα διακόψει ρυθμικά η τέλεια μονοτονία της επανάληψης: «Με αφήνετε να μιλήσω; Με αφήνετε να μιλήσω; Μα γιατί δε με αφήνετε να μιλήσω;».
Η ελληνική κουλτούρα της αγένειας δεν είναι καθαυτή κακή, όπως αντίστοιχα μια άλλη εθνική κουλτούρα ευγένειας δεν είναι καθαυτή καλή. Πράγματι η χρήση κάποιων λέξεων όπως «καλημέρα», «συγγνώμη», «ορίστε», «παρακαλώ», «ευχαριστώ», καθώς και η χρήση του πληθυντικού αριθμού δεν εξασφαλίζουν από μόνες τους την καλή συμβίωση των κατοίκων των πόλεων, ούτε επαρκούν για να εξαλείψουν τη βία – βίαιες συμπεριφορές εκδηλώνονται κάλλιστα και σε συνθήκης απόλυτης ευγένειας. Επιτελούν όμως, όπου χρησιμοποιούνται, μια σειρά από πολύπλοκες κοινωνικές λειτουργίες τις οποίες δεν πρέπει να παραβλέψουμε: οργανώνουν τις τυχαίες αλλά αναπόφευκτες συναντήσεις μεταξύ αγνώστων, φτιάχνουν μικρές καθημερινές τελετουργίες, αισθητικοποιούν την επικοινωνία κρύβοντας την πραγματική αδιαφορία που μπορεί να νιώθει ο ένας για τον άλλον, επιτρέπουν την έκφραση μέχρι και των πιο παράδοξων αιτημάτων διαλύοντας και ξαναφτιάχνοντας στιγμιαίες σχέσεις εξάρτησης. Κυρίως, όμως, υφαίνουν το πλαίσιο μιας κουλτούρας που υπολογίζει τον Άλλον, επιτρέπει την κριτική, αλλά επιζητεί τη συναίνεση.
Όχι, η κουλτούρα της αγένειας δεν είναι καθαυτή κακή. Ευνοεί όμως τις εκρήξεις, τις φορμαλιστικές αντιπαραθέσεις και τις ανταγωνιστικές επιδείξεις υπέρμετρων εγώ. Αντίθετα, η αναγνώριση του Άλλου και η προσοχή στις ανάγκες του, που αυτόματα προκύπτουν από τη μηχανική χρήση ξερών τύπων ευγένειας, καθρεφτίζουν μία προδιάθεση συναίνεσης, απαραίτητη για την αστική συμβίωση. Ευγένειες και αγένειες, ήρθε η ώρα όλες αυτές τις λέξεις, τις στάσεις, τις συμπεριφορές, να τις πάρουμε στα σοβαρά.
🤔🤔🤔🤔🤔🤔🤔🤔🤔
 Η Χαριτίνη Καρακωστάκη είναι πολιτική επιστήμων, υποψήφια διδάκτωρ Κοινωνιολογίας στην Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales (Paris)
Καλημέρα και καλή τύχη σ.ο.τ.α.

ΠΗΓΗ: ΤΑ ΝΕΑ, ΑΝΤΙΚΛΕΙΔΙ.

18.4.18

Λογική και συναίσθημα . Με την καρδιά ή το μυαλό; Κείμενο του μαθητή Ντάτσιου Κωνσταντίνου.

«Νουν ηγεμόνα ποιού»
Σόλων
Πολλοί είναι εκείνοι που τάσσονται υπέρ της άποψης πως η λογική βοηθάει το άτομο στην επίλυση των προσωπικών του προβλημάτων αλλά και στη βελτίωση των διαπροσωπικών του σχέσεων. Κι αυτό, διότι η λογική εξοπλίζει το άτομο με κριτική ικανότητα, οξυδέρκεια και νηφαλιότητα ενώ παράλληλα διευρύνει τους πνευματικούς του ορίζοντες. Συνάμα, ο άνθρωπος με την αρωγή της λογικής καλλιεργεί την αρετή της αυτογνωσίας. Ως απόρροια, έχοντας μια πολυπρισματική αντίληψη για τον κόσμο μπορεί να ερμηνεύσει με μεγαλύτερη ακρίβεια τα γεγονότα και διαπνεόμενος από ώριμη και νηφάλια σκέψη μπορεί να αντιμετωπίσει τα όποια προβλήματα του παρουσιαστούν.
Ταυτόχρονα το λογικό στοιχείο- ταυτιζόμενο με τον αρχαίο Έλληνα θεό Απόλλωνα - το συνθέτουν η περίσκεψη, η αυτοκυριαρχία, η φρόνηση και η πνευματική γαλήνη. Κατέχοντας αυτά, το άτομο αποκτά «συνείδηση της συνείδησής» του, την ειδοποιό, δηλαδή, διαφορά του από τα άλλα έμβια όντα. Ο άνθρωπος , λοιπόν, με την συμβολή του Απολλώνιου-λογικού στοιχείου εξανθρωπίζεται, μέσω της θέσπισης ενός ηθικού κώδικα αξιών με βάση τον οποίο αξιολογεί τις πράξεις του, προδιαγράφει τα καθήκοντά του και γενικότερα οριοθετεί την ύπαρξή του.
Επίσης, με οδηγό την αυτογνωσία καλλιεργεί την έμφυτη κοινωνικότητά του και είναι σε θέση να αποδεχτεί-συνειδητοποιήσει πως η κοινωνική ένταξη δεν απαιτεί κατάργηση της ατομικότητάς του αλλά την υπέρβασή της. Καθίσταται, λοιπόν, εναργής ο τρόπος με τον οποίο η λογική συμβάλλει καταλυτικά στην επίλυση των προσωπικών ζητημάτων του ατόμου αλλά και στην υπέρβαση της ατομικότητάς του.
«Η καρδιά έχει τους λόγους της που η λογική δεν ξέρει» 
                            Pascal
Ωστόσο, ορισμένοι υποστηρίζουν πως η λογική αναστέλλει τον αυθορμητισμό του ατόμου με αποτέλεσμα να προκαλούνται δυσχέρειες στις διαπροσωπικές του σχέσεις. Αναλυτικότερα, οι υπέρμαχοι αυτής της άποψης θέτουν ως επιχείρημα πως η ολοκληρωτική κυριαρχία της λογικής οδηγεί το άτομο στην υιοθέτηση ενός τεχνοκρατικού τρόπου σκέψης. Το άτομο διαπνεόμενο από ψυχρό ορθολογισμό, αδιαφορεί για την καλλιέργεια του συναισθηματικού του κόσμου. Ως απόρροια, το υπολογιστικό πνεύμα εξοστρακίζει τις ψυχικές εκρήξεις και ο αυθορμητισμός ατροφεί. Το άτομο, δηλαδή, βιώνει μια συναισθηματική αποξήρανση.
Aπότοκο των παραπάνω, η απουσία από τις διαπροσωπικές του σχέσεις αρετές, όπως ο αλτρουισμός, η εντιμότητα και η φιλαλληλία που ενισχύουν τους κοινωνικούς δεσμούς μεταξύ των μελών μιας κοινωνίας. Άλλο απότοκο της συναισθηματικής αποξήρανσης που υφίσταται ο άνθρωπος είναι η σίγαση της δημιουργικότητας. «Ο κύριος εχθρός της δημιουργικότητας είναι η ορθή λογική» (Πικάσο).
Ο στυγνός ορθολογισμός γεννά ανθρώπους - μηχανές με τυποποιημένο τρόπο ζωής και σκέψης. Συνέπεια αυτού η απουσία της φαντασίας από τον κοινωνικό του βίο και η ατροφία κάθε πρωτοποριακού στοιχείου, που συνιστούν τις γονιμοποιούς δυνάμεις των διαπροσωπικών σχέσεων.
 Έτσι, το άτομο περιχαρακώνεται στο «Εγώ» του, αδιαφορώντας για την αξία της κοινωνικής συνύπαρξης. Εν κατακλείδι, διαφαίνεται πως για την ομαλή συνύπαρξή του με τους συνανθρώπους είναι απαραίτητη η σύνθεση των αντίθετων δυνάμεων (της λογικής και του θυμικού) σύμφωνα με το Εγελιανό διαλεκτικό σχήμα, αφού σε περίπτωση κυριαρχίας του ενός και απουσίας του άλλου, θα υπάρξουν καταστροφικά αποτελέσματα τόσο γι αυτόν όσο και για την κοινωνία. Τότε μόνο θα οδηγηθεί ο άνθρωπος σε υψηλές μορφές ζωής και δημιουργίας, μένοντας ωστόσο για πάντα άνθρωπος.
«Η λογική όταν κυβερνά μόνη της, είναι μια περιοριστική δύναμη»                   Χαλίλ Γκιμπράν.
Κείμενο του μαθητή Ντάτσιου  Κωνσταντίνου, μαθητή  λυκείου Τρικάλων, για την Μυθαγωγία

ΗOMO Hooliganus!!! Ένα ακόμα άρθρο του Δασκάλου κ. Ηλία Γιαννακόπυλου

Φίλες και Φίλοι σας καλημεροκαλησπερίζω, εδώ και μέρες αναρωτιέμαι πόσα τυχερά ήταν κάποια παιδιά στα Τρίκαλα που είχαν την μεγάλη τύχη να έχουν για δάσκαλό τους αυτόν τον καταπληκτικό διανοητή-φιλόσοφο, φυσικά σας μιλάω για τον κ. Ηλία Γιαννακόπουλο. Εμείς στο filomatheia.blogspot.gr θεωρούμε τους εαυτούς μας πολύ τυχερούς που γνωρίσαμε αυτόν τον καταπληκτικό Δάσκαλο και μας τροφοδοτεί με πνευματική τροφή. Αγαπητέ Ηλία σ' ευχαριστούμε από καρδιάς, συνέχισε να γράφεις μπας και ξεστραβωθούμε. Σας χαιρετώ με σεβασμό και Επικούρεια διάθεση ο Επικούρειος Πέπος.
''Όποιος δε βρίσκει την ανταμοιβή μέσα του είναι σκλάβος…..».                                                    Ο αθλητισμός στην εποχή μας και στη χώρα μας δε συνιστά απλά ένα θέαμα προσφερόμενο για μαζική ψυχαγωγία αλλά, ως κοινωνικό φαινόμενο προσφέρεται και για κοινωνικό προβληματισμό. Άλλωστε δεν είναι τυχαίο πως κοινωνιολόγοι, ψυχολόγοι και επικοινωνιολόγοι έχουν ενσκήψει πάνω στο θέμα του αθλητισμού – και ιδιαίτερα των ομαδικών αθλημάτων – και προσπαθούν να ερμηνεύσουν τόσο την απήχησή του όσο και τη συμπεριφορά των φιλάθλων – οπαδών.
Οι ρητορείες για το «πνεύμα» του αθλητισμού κυριαρχούν και το αρχαίο «νους υγιής εν σώματι υγιεί» προβάλλεται με έμφαση, αποσιωπώντας πως σήμερα απουσιάζει τόσο η ψυχική όσο και η πνευματική υγεία. Ο επαγγελματισμός, ο χρηματισμός, η διεκδίκηση της νίκης με κάθε μέσο και ο αρρωστημένος πρωταθλητισμός έχουν οδηγήσει τον αθλητισμό στον εκφυλισμό του. Ιδιαίτερα το ενδιαφέρον των μελετητών εστιάζεται στο ποδόσφαιρο που μετατράπηκε σε ποδοσφαιρομανία που με όρους ψυχιατρικής αποτελεί φαινόμενο ψυχοπαθολογικό, φαινόμενο του «χύδην» όχλου, με το οποίο ικανοποιεί τα πρωτόγονα πολεμόχαρα ένστικτά του. Πολλοί δε είναι εκείνοι που κρίνοντας αυστηρά τα φαινόμενα χουλιγκανισμού μιλούν ανοιχτά για φαινόμενα κοινωνικής αθλιότητας που καμία σχέση δεν έχουν με τον αθλητισμό.                           Όσο κι αν η παραπάνω αξιολόγηση είναι λεκτικά σκληρή δεν απέχει πολύ από την πραγματικότητα, αφού οι εικόνες από τα γήπεδα την επιβεβαιώνουν. Η αθλητική βία τείνει να μετασχηματιστεί σε «κοινωνική αξία» από κάποιους που ερμηνεύουν αυτή ως μια αντίδραση απέναντι στο πολιτικό και κοινωνικό σύστημα. Τα πολιτικά, δηλαδή και κοινωνικά αδιέξοδα επωάζουν την αθλητική βία που είναι το επιφαινόμενο και το εποικοδόμημα της κοινωνικής δυσαρέσκειας και πολιτικής απογοήτευσης.                          
Σε αυτές τις συνθήκες ο παρορμητισμός των θεατών – οπαδών κυριαρχεί κι αναπτύσσονται συμπεριφορές ψυχολογίας της μάζας. Σχετικά ο Λε Μπον στο βιβλίο του «Η ψυχολογία του Όχλου» γράφει: «Τα βασικά χαρακτηριστικά του μέλους της μάζας είναι τα ακόλουθα: εξαφάνιση της συνειδητής και κυριαρχία της ασυνείδητης προσωπικότητας, προσανατολισμός σκέψεων και συναισθημάτων προς την ίδια κατεύθυνση, μέσω της υποβολής και της μετάδοσης, και τάση για άμεση υλοποίηση των ιδεών που του έχουν υποβληθεί. Το άτομο δεν είναι πια ο εαυτός του, αλλά ένα άβουλο αυτόματο»                                                                     
Η θέση αυτή του Λε Μπον αιτιολογεί με καθαρότητα τη μαζική συμπεριφορά των θεατών – οπαδών ενός αγώνα ποδοσφαίρου ή άλλου παιδικού αθλήματος. Η κερκίδα συμβάλλει στην ενοποίηση του ανομοιόμορφου πλήθους των θεατών. Η θέαση ενός αγώνα ενεργοποιεί όλες τις «απαγορευμένες» από την ηθική και τους κοινωνικούς κανόνες συμπεριφορές με αποτέλεσμα άτομα διαφορετικής ιδεολογίας, στόχων και πνευματικής στάθμης να εκφράζονται με τον ίδιο τρόπο. Ο αγώνας ως θέαμα ισοπεδώνει τις πνευματικές ιδιαιτερότητες και προκαλεί ομοιόμορφα συναισθήματα. Αυτό αιτιολογείται από το γεγονός πως το θέαμα – ως πράξη – λειτουργεί ως διαβρωτικό στη λογική – σκέψη και ως διεγερτικό στο συναίσθημα.                                                                                             
Ιδιαίτερα στους θεατές – μάζα κυριαρχεί το πάθος, το μίσος προς τον αντίπαλο, η συναισθηματική έκρηξη, το υβρεολόγιο, ο ενθουσιασμός και η απουσία λογικής και ευπρέπειας. Στο γήπεδο οι γλωσσικές απρέπειες αποηθικοποιούνται και η αβίαστη έκφραση κάθε συναισθήματος απενοχοποιείται από κάθε στοιχείο κοινωνικού στιγματισμού. Στο γήπεδο το «μέτρο» στην έκφραση των συναισθημάτων δεν αξιολογείται θετικά γι’ αυτό το σχήμα Ύβρις – Τίσις ακυρώνεται στον πυρήνα του. Στην κερκίδα η κάθαρση πραγματώνεται μέσα από την υπερβολή, αφού μόνο αυτή απελευθερώνει τον οπαδό από τις «βασανιστικές» αναστολές. Ο οπαδός φανατίζεται, εκτρέπεται και χρησιμοποιεί το αθλητικό γεγονός ως μέσο για την προσωπική του εκτόνωση και επιβεβαίωση. Η άμιλλα δεν αναγνωρίζεται ως αξία και μετατρέπεται σε αντιπαλότητα και εχθρότητα. Γι’ αυτό και ο Χουλιγκανισμός ως συμπεριφορά κατέστη συνώνυμος με το γήπεδο.                                   
Για τον Homo Hooliganus η τυφλή προσήλωση σε μια ομάδα εκλαμβάνεται ως απόλυτη αξία. Το υποκείμενο του χουλιγκανισμού βιώνει την τυφλή πειθαρχία στην ομάδα ως μια ιερή υπόθεση, ως μια αναγκαιότητα και καθήκον. Άτομα, δηλαδή, ψυχολογικά ανασφαλή και πνευματικά ανεπαρκή είναι επιρρεπή στη λατρεία ιδεών, προσώπων ή ομάδων γιατί μέσα από αυτή αναζητούν ένα σταθερό σημείο αναφοράς προς πλήρωση του εσωτερικού τους κενού. Έτσι κάθε ενέργεια ή συμπεριφορά υποστήριξης προς την ομάδα επενεργεί θεραπευτικά και απενεχοποιεί το δράστη από κάθε έκνομη – υπερβολική πράξη. Ο χούλιγκαν με άλλα λόγια επιβεβαιώνεται εσωτερικά και βιώνει το αίσθημα της κοινωνικής αποδοχής στο βαθμό που η υποστήριξη προς την ομάδα λαμβάνει ακραίες μορφές.        
Όταν, όμως, η οργή ξεχειλίζει και η σκέψη υπολειτουργεί τότε η συμπεριφορά προς τους «άλλους», τους «άπιστους» τους οπαδούς της άλλης ομάδας αποκτά μια βιαιότητα. Η ανεκτικότητα απουσιάζει, η καθαρή κρίση αντικαθίσταται από την άλογη – τυφλή πίστη κι έτσι η επιθετικότητα εξωτερικεύεται χωρίς αναστολές. Έτσι όλα αυτά αισθητοποιούν τη θέση πως η αναγωγή της ομάδας σε υπέρτατη – απόλυτη αξία τρέφει και συντηρεί το φαινόμενο του χουλιγκανισμού που αποτελεί τη «χαίνουσα πληγή» του σύγχρονου αθλητισμού.                                                                                                                                   
Το χουλιγκανισμό, επίσης, τρέφει και το κυρίαρχο πνεύμα του πρωταθλητισμού που ακυρώνει την ευγενή άμιλλα και την αξία της συμμετοχής και της προσπάθειας. Κι αυτό γιατί ο πρωταθλητισμός ως νοοτροπία συνιστά μια νεύρωση, μια τύφλωση, μια έκφραση του πιο αρρωστημένου εγωκεντρισμού και μια κακή εκδοχή του φιλοπρωτισμού. Όταν η νίκη γίνεται αυτοσκοπός τότε επωάζεται κι ένας ιδιότυπος αθλητικός αμοραλισμός που μπορεί να εκδηλωθεί είτε με το χρηματισμό των βασικών συντελεστών ενός αγώνα είτε με τη χρήση αναβολικών ουσιών.                                                                                                  
Έτσι χάνεται το φίλαθλο πνεύμα που πήγαζε – αρχαία Ελλάδα – από μια αντίληψη περί αθλητισμού με έντονο το στοιχείο της θρησκευτικότητας. Γιατί η άθληση ως επιτέλεση άθλων, ως πράξη λατρευτική σηματοδοτούσε την προσπάθεια του ανθρώπου να υπερβεί τα όριά του και να ομοιάσει με το Θεό σε αρμονία και ζωτικότητα. Γι΄ αυτό ο αρχαίος φίλαθλος χειροκροτούσε και σεβόταν την προσπάθεια του κάθε αθλητή και στο τέλος γιόρταζε τη νίκη του Ανθρώπου στο πρόσωπο του αθλητή – νικητή.                                  
Όλα αυτά μας γεμίζουν με θλίψη, όταν τα συγκρίνουμε με όσα συμβαίνουν σήμερα στο χώρο του αθλητισμού και με όσα καταγράφει ως σκέψεις και διαπιστώσεις ο Νίκος Καζαντζάκης:   «Κι ακόμα τούτο το σημαντικότατο, που αποτελεί το πιο κρυφό, το πιο πανανθρώπινο τέρμα του παιχνιδιού: να ξέρεις πως κι η αντίθετη ομάδα στο βάθος δεν είναι αντίμαχη, συνεργάζεται μαζί σου, γιατί χωρίς αυτή δε θα υπήρχε παιγνίδι.                                             
Ό,τι αγνότατα ηθικό μπορεί να μας μάθει το παιχνίδι είναι τούτο: Ο ανώτατος σκοπός του παιχνιδιού δεν είναι η νίκη παρά πως, από ποιους δρόμους, με ποιαν προπόνηση, με τι πειθαρχία, ακολουθώντας αυστηρά τους νόμους του παιχνιδιού, να μάχεσαι για τη νίκη….   Δεν πρέπει να ντρέπεσαι πως νικήθηκες πρέπει να ντρέπεσαι μονάχα όταν έπαιζες κακά και γι’ αυτό νικήθηκες ή – κι αυτό το χειρότερο – πρέπει να ντρέπεσαι όταν νίκησες παίζοντας κακά ή άτιμα».
ΗΛΙΑΣ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ

Εθελοντισμός και πολιτική δράση. Ηλία Γιαννακόπουλε σ' ευχαριστούμε.

Φίλες και φίλοι καλησπέρα, αυτό το άρθρο του δασκάλου [φιλόλογος] κ. Ηλία Γιαννακόπουλου μου έδωσε την ευκαιρία να πω δυο λόγια για τα μέλη του συλλόγου αιμοδοσίας Κορωπίου. ειλικρινά θα πρέπει να υποκλιθούμε σ' αυτά τα άτομα που αφιερώνουν τον πολύτιμο χρόνο τους σε ανάλογες δραστηριότητες. Θα αναφέρω τα 7 μέλη: Ηρώ Παπαμόσχου, Αντιγόνη Διακάκη, Τάνια Βαρδουλάκη, Ρούλα Νουχάκη, Ευγενεία Τσεβά, Αναστάσιος Λειβαδίτης, και Φιλοκτήτης-Παύλος Μπάτρας. Εύγε και στους επτά.
Ο Θεός να τους έχει καλά Όσοι προσπαθούν να ανιχνεύσουν τις θεμελιώδεις διαφορές του ανθρώπου με το υπόλοιπο ζωικό βασίλειο εύκολα καταλήγουν στις ακόλουθες διαπιστώσεις: α. Ο άνθρωπος υπερτερεί των ζώων αφού διαθέτει νου, λογική και καθορίζει τη συμπεριφορά του σύμφωνα με τις επιθυμίες και τις ανάγκες του, β. Διαθέτει «γλώσσα» και εννοιακή σκέψη. Σκέπτεται με λέξεις και εκφράζει τη σκέψη του με λέξεις, γ. Έχει συνείδηση της ύπαρξής του και στοχεύει στη γνώση του βαθύτερου είναι του (αυτογνωσία), δ. Μπορεί να ξεχωρίζει το δίκαιο από το άδικο, το ηθικό από το ανήθικο, το ωραίο από το άσχημο. Η ηθική και η αισθητική συνιστούν ευδιάκριτα γνωρίσματα του ανθρώπινου είδους.  
Σε όλα τα παραπάνω θα μπορούσε κανείς να συνυπολογίσει την ανάγκη του ανθρώπου για αναγνώριση κι αποδοχή από τους συνανθρώπους του. Η αυτοεκτίμησή του είναι συνάρτηση της κοινωνικής επιβεβαίωσής του. Ένα άλλο στοιχείο που τον διαφοροποιεί από τα άλλα έμβια όντα είναι η δυνατότητα – ανάγκη να ερωτά, να αμφισβητεί και να οραματίζεται θέτοντας στόχους υψηλούς που όχι σπάνια υπερβαίνουν τις δυνάμεις του. Συμπληρωματικά θα μπορούσε να επισημάνει κάποιος την ανάγκη που έχει ο άνθρωπος να βρίσκει ένα νόημα ζωής και να νιώθει «κενός» όταν αυτό απουσιάζει.

Κατεξοχήν, όμως, εκείνο που διαφοροποιεί τον άνθρωπο από το υπόλοιπο ζωικό βασίλειο και τον προβιβάζει στην κορυφή της θεϊκής – φυσικής δημιουργίας είναι το συνειδητό ενδιαφέρον του για το «καλό» και την ευημερία του συνανθρώπου του. Το γνώρισμα αυτό στα ζώα εκδηλώνεται μόνο από την πλευρά της μητέρας στο παιδί και συνιστά μια ενστικτώδη συμπεριφορά. Αυτό το ενδιαφέρον για το συνάνθρωπο συμπυκνώνει τα δυο βασικά συστατικά της ανθρώπινης ύπαρξης αλλά και του πολιτισμού μας: Το έλλογο στοιχείο και την κοινωνικότητα. Βασική έκφραση αυτής της συμπύκνωσης ο εθελοντισμός.
Ο εθελοντισμός, λοιπόν, είναι η ατομική έκφραση της ανώτερης συλλογικής συνείδησης. Είναι η πηγαία και φυσική βούληση για προσφορά του ανθρώπου προς τον άνθρωπο και την κοινωνία. Είναι η εκούσια και χωρίς υλική αμοιβή, μη κερδοσκοπική αμοιβή προσφορά έργου κοινωφελούς χαρακτήρα. Δεν αποβλέπει στην ατομική προβολή, στην επαγγελματική ανέλιξη ή κοινωνική αναγνώριση. Σηματοδοτεί τη μετάβαση από την «ελεημοσύνη» στην ανθρωπιστική δράση και στην ενεργό συμμετοχή για την ανακούφιση των συνανθρώπων αλλά και για την επίλυση διαφόρων προβλημάτων της κοινωνίας.

«Ο εθελοντισμός, επίσης, αποτελεί έκφραση των αρχών του πλουραλισμού, της συμμετοχής, της αλληλεγγύης και της επικουρικότητας. Συγκεκριμένα, ο εθελοντισμός αποτελεί μια μορφή – αυτοοργάνωσης της κοινωνίας (πλουραλισμός), που προσφέρει μια σημαντική δυνατότητα στους πολίτες να διαμορφώσουν ή να τροποποιήσουν την κοινωνική πραγματικότητα (συμμετοχή) με την αυθόρμητη και ανιδιοτελή παροχή υπηρεσιών από τις οποίες ωφελούνται άμεσα «τρίτοι» συμπολίτες τους (αλληλεγγύη), σε μια σχέση συνεργασίας και επικοινωνίας με τους δημόσιους θεσμούς (επικουρικότητα)» (δημοσίευμα…). 
Όλα αυτά τα στοιχεία του εθελοντισμού παραπέμπουν σε συναφείς έννοιες όπως «κοινωνική αλληλεγγύη», «συλλογική δράση» και «κοινωνία των πολιτών». Σε ένα άλλο επίπεδο ο εθελοντισμός εννοιολογικά θα μπορούσε να προσδιοριστεί ως μια μορφή πολιτικής δράσης.     
Κι αυτό γιατί ο άνθρωπος ως το κατεξοχήν «πολιτικό ον», με την Αριστοτελική έννοια του όρου, επιβεβαιώνεται στο βαθμό που συμμετέχει ενεργά στις κοινές υποθέσεις της ομάδας – κοινότητας στην οποία ζει. Η πολιτική δράση και συμμετοχή στα κοινά αποτελούν τον πυρήνα της πολιτικής της υπόστασης. Πολιτική δράση, όμως, και συμμετοχή στα κοινά προϋποθέτουν και συνεπάγονται την υπέρβαση του Εγώ και την προσφορά του στο κοινωνικό σύνολο. Στο σημείο αυτό ακριβώς συναντάται ο εθελοντισμός με την πολιτική δράση. Γιατί ο εθελοντισμός συνιστά μια συνειδητή και ανιδιοτελή πράξη – προσφορά, που δεν αποβλέπει στην ατομική προβολή αλλά στην ευημερία του συνανθρώπου, της ομάδας και στην πρόοδο της κοινωνίας.
Από μια άλλη πλευρά η πολιτική δράση προϋποθέτει ένα υψηλό επίπεδο κοινωνικής συνείδησης και περίσσευμα αλτρουισμού. Αυτό συμβαίνει, γιατί η συμμετοχή στα κοινά στοχεύει στην προοπτική μιας καλύτερης κοινωνίας όπου το «συλλογικό καλό» αποτελεί την πρώτιστη αξία. Ο εθελοντισμός ως κίνημα και δράση χαρακτηρίζεται από το πνεύμα της ενεργητικής συμμετοχής σε πράξεις που αποβλέπουν στην επίλυση προβλημάτων που ταλανίζουν το κοινωνικό σώμα. Ως ιδέα και ως βιοθεωρία ο εθελοντισμός αποστρέφεται την παραίτηση, το φαταλισμό και την ευτυχία της «αδράνειας». 

Ο εθελοντισμός και η πολιτική δράση συμπυκνώνουν στο μέγιστο δυνατό βαθμό μια ώριμη πολιτική σκέψη από την οποία απουσιάζουν οι κομματικές αγκυλώσεις, οι ιδεολογικές εξαρτήσεις και οι πολιτικές σκοπιμότητες. Γι’ αυτό και ο εθελοντισμός για πολλούς ορίζεται ως ένας ριζοσπαστικός τρόπος συμμετοχής στα κοινά που υπερβαίνει τις παραδοσιακές πολιτικές αντιλήψεις και προτείνει μια άλλη μορφή πολιτικής δράσης που θρυμματίζει τις παγωμένες πολιτικές και κομματικές μορφές οργάνωσης. Συνιστά μια sui generis μορφή ακτιβισμού που δεν ανταγωνίζεται υποχρεωτικά το κράτος αλλά ούτε και είναι υποκατάστατό του. Στοχεύει σε μια αυτόνομη συνεργασία με αυτό επιδιώκοντας την από κοινού αποτελεσματικότερη επίλυση των σύγχρονων σύνθετων κοινωνικών προβλημάτων.  
Καθίσταται, επομένως, εναργής η γειτνίαση, αν όχι η ταύτιση, του εθελοντισμού με μια προωθημένη και ρηξικέλευθη μορφή πολιτικής και κοινωνικής παρέμβασης. Αυτή τη μορφή παρέμβασης την επιβάλλουν ως αναγκαιότητα ο σύγχρονες κοινωνίες που είναι δομημένες σε ένα σύνθετο και γραφειοκρατικό πλαίσιο όπου θεσμοθετημένα και κατοχυρωμένα κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα παραβιάζονται ή ατονούν. Ο εθελοντισμός, ως μια μορφή κοινωνικής και πολιτικής δράσης φιλοδοξεί να συμβάλει στην προώθηση – βάθεμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στον εκδημοκρατισμό των θεσμών, τη διαφάνεια στην πολιτική και στην προστασία των αδύναμων ομάδων από τον κρατικό αυταρχισμό.

Βέβαια ο εθελοντισμός δεν υποκαθιστά τα πολιτικά κόμματα και τα θεσμικά όργανα της πολιτικής κοινωνίας. Λειτουργεί συμπληρωματικά και καλύπτει το κενό εξουσίας και της διοίκησης. Εξάλλου ο πολίτης καθημερινά υφίσταται μια επίθεση που αμφισβητεί – ακυρώνει τα βασικά βάθρα της πολιτικής δημοκρατίας και του κοινωνικού κράτους. Παρατηρείται, δηλαδή, μια έκπτωση του πολίτη και ο μετασχηματισμός του σε έναν άνευρο ψηφοφόρο. Το δικαίωμα της ελεύθερης σκέψης αλλοιώνεται κάτω από το βάρος των αφανών μηχανισμών της παραπληροφόρησης και της απότοκης πολιτικής χειραγώγησης. Ζούμε εξάλλου στον αστερισμό της μετα-αλήθειας και των ψευδών ειδήσεων (Fake news).
Οι κοινωνικά αδύναμοι σαρώνονται από τους μηχανισμούς της αγοράς και τον πολιτικό λαϊκισμό. Η πολιτική συμμετοχή και η κοινωνική δράση εξαντλούνται στην τηλεθέαση που γεννά την παθητικότητα και την ιδιώτευση. Απέναντι σε όλα αυτά τα εκφυλιστικά συμπτώματα της πολιτικής και κοινωνικής ζωής ο εθελοντισμός στοχεύει στην αφύπνιση των πολιτών και στην ενεργοποίηση των πολιτικών αντισωμάτων με στόχο το βάθεμα της δημοκρατίας και τον εξανθρωπισμό της πολιτικής που κυριαρχείται από την τεχνοκρατική λογική.

Στο σημείο αυτό ο εθελοντισμός ως ανιδιοτελής και κομματικά ανεξάρτητη πολιτική δράση γειτνιάζει και αλληλοκαλύπτεται από την «κοινωνία των πολιτών». Δεν φανατίζει, δεν πολιτικολογεί, δεν λαϊκίζει. Προτείνει και απαιτεί τη συστράτευση των πολιτών, όντας ιδεολογικά «αστράτευτος». Ο εθελοντισμός φωτίζει εκείνες τις σκιές του πολιτικού σκηνικού που δεν φωτίζουν τα φώτα των ΜΜΕ. Προβάλλει την ανιδιοτέλεια σε αντίθεση με τις σκοπιμότητες της πολιτικής εξουσίας. Διδάσκει την υπέρβαση της λογικής της ιδιώτευσης και την επιστροφή στον αυθεντικό χώρο της πολιτικής.  
Ο εθελοντισμός είναι η δόξα του Homo politicus (άνθρωπος πολίτης) και το requiem του Homo idiot (άνθρωπος ιδιώτης).         
Του συνεργάτη της Μυσταγωγίας – Μυθαγωγίας, Ηλία Γιαννακόπουλου, Φιλόλογου. E-mail: iliasgia53@gmail.com

«Κοινωνικό και ατομικό συμφέρον: Μια δύσκολη ισορροπία. Ηλίας Γιαννακόπουλος ένας πραγματικός δάσκαλος.

«Η προκοπή σας και η μάθησί σας να μην γίνει σκεπάρνι μόνο δια το άτομό σας, αλλά να κοιτάζει το καλό της κοινότητος, και μέσα εις το καλό αυτό ευρίσκεται και το δικό σας» (Θ. Κολοκοτρώνης, Λόγος στην Πνύκα).

Η ατομική πρόοδος και η κοινωνική εξέλιξη θεμελιώθηκαν πάνω στη δυνατότητα του ανθρώπου να προχωρά σε εκείνες τις υπερβάσεις που τον κατατάσσουν στην ανώτερη βαθμίδα της φυσικής δημιουργίας. Ιστορικά, δηλαδή, ο άνθρωπος δεν υπερέβη μόνο τη βιολογική του φύση και μετασχηματίστηκε σε πνευματικό ον αλλά τιθάσευσε τα άλογα πάθη του και τις ενστικτώδεις δυνάμεις στο όνομα της κοινωνικής συνύπαρξης.  Κορυφαία πράξη του ανθρώπου στην ιστορική του πορεία θεωρείται η παραίτησή του από τη μονομερή υπεράσπιση του ατομικού συμφέροντος προς όφελος του αντίστοιχου κοινωνικού. Έκτοτε η προσπάθεια του κοινωνικού ανθρώπου να συνδυάσει και να συνδέσει σε μια αρμονία τα δυο αυτά είδη συμφέροντος προσδιόρισε και να καθορίζει ακόμη και σήμερα την ποιότητα και την ταχύτητα της κοινωνικής εξέλιξης.

Ωστόσο, γενική παραμένει η διαπίστωση πως στις μέρες μας κυριαρχεί ένας αχαλίνωτος ατομικισμός, προϊόν ενός αρρωστημένου εγωκεντρισμού. Η τάση να εκθειάζεται ως αξία η ατομικότητα οδήγησε στην περιφρόνηση της αναγκαιότητας της κοινωνίας, ως «ενωμένης ολότητας». Απογυμνωμένος ο σύγχρονος άνθρωπος από κάθε ηθικό ενδοιασμό κι αποκομμένος από το «κοινωνικό είναι» αγωνίζεται για το προσωπικό του συμφέρον, αδιαφορώντας για το κοινωνικό, αν δεν το περιφρονεί – υπομονεύει φανερά και συνειδητά.


Φιλόσοφοι, κοινωνιολόγοι και ψυχολόγοι ερμηνεύοντας αυτό το φαινόμενο διαβλέπουν έναν κίνδυνο για το μέλλον των κοινωνιών που εμφανίζουν διαλυτικές τάσεις, πέρα από το γενικευμένο πνεύμα της «ανομίας». Γι’ αυτό προτείνουν τρόπους επανασύνδεσης του Ατόμου με την Κοινωνία, γιατί ο άνθρωπος δεν υφίσταται μόνον ως «ιδιώτης», αλλά και ως «πολίτης» με την αρχαιοελληνική έννοια του όρου. Οι δυο αυτές σφαίρες συνυπάρχουν και διαμορφώνουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο το άτομο αρτιώνεται ως μονάδα και η κοινωνία εξελίσσεται. Την ανάγκη υπεράσπισης τόσο της ιδιωτικής σφαίρας όσο και της κοινωνικής διακήρυξε με έμφαση ο Περικλής στον «Επιτάφιό» του, κ.40 «Ένι τε τοις αυτοίς οικείων άμα και πολιτικών επιμέλεια, και ετέροις προς έργα τετραμμένοις τα πολιτικά μη ενδεώς γνώναι˙ μόνοι γαρ τον τε μηδέν τώνδε μετέχοντα ουκ απράγμονα, αλλ’ αχρείον νομίζομεν».


Υπάρχουν, λοιπόν, πολλοί λόγοι για τους οποίους το σύγχρονο άτομο οφείλει να προτάξει ως «προτεραιότητα» την υπεράσπιση του κοινωνικού συμφέροντος, χωρίς να παραιτηθεί από το δικαίωμα προστασίας του ατομικού του συμφέροντος. Εξάλλου η κοινωνία (κοινωνικό συμφέρον) προηγείται οντολογικά του ατόμου (ατομικό συμφέρον) και υπερέχει αξιολογικά.
Αρχικά, σημαντική κρίνεται η συμβολή του πνεύματος του κοινοτισμού στην προάσπιση του κοινωνικού συμφέροντος. Ο κοινοτισμός ως ιδέα και θεσμός ισορροπεί μεταξύ του υπερβολικού  ατομικισμού και της απόλυτης θυσίας στο γενικό συμφέρον. Συνιστά «μεσότητα» που έχει ως άκρα τον εγωκεντρισμό και τη διάχυση του προσωπικού ενδιαφέροντος στο κοινωνικό καλό. Είναι το μέσον ενός ευθύγραμμου τμήματος που έχει ως άκρα την απόλυτη προσωπική ελευθερία και το κοινωνικό συμφέρον. Σύμφωνα με το κίνημα του κοινοτισμού ούτε η ατομική ελευθερία ούτε η ανθρώπινη ύπαρξη μπορούν να επιβιώσουν έξω από την κοινότητα στην οποία όλοι ανήκουμε. Ο κοινοτισμός εξάλλου ενισχύει τους δεσμούς μεταξύ των ανθρώπων, προβάλλει τις κοινές αξίες, τους ίδιους κανόνες, την κοινή ιστορία και την κοινή ταυτότητα. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο αναπτύσσεται η συλλογικότητα και το συντροφικό πνεύμα που συνιστούν τις βασικές προϋποθέσεις για τη διακονία του κοινωνικού συμφέροντος. Επιπρόσθετα, το πνεύμα του κοινοτισμού χωρίς να καταργεί και να ακυρώνει την ατομική αυτονομία καλλιεργεί στα μέλη της κοινότητας την ψυχολογία της αλληλεξάρτησης, της αλληλεγγύης και της κοινής πορείας. Κανείς, δηλαδή, δεν μπορεί να εννοήσει τον εαυτό του έξω και ενάντια στην ομάδα και την κοινότητα, χωρίς αυτό, βέβαια, να επιφέρει την ισοπέδωσή του και την αγελοποίησή του. Ο κοινοτισμός αναδεικνύει την αξία του Εμείς και φράζει το ναρκισσιστικό Εγώ.
«Ναρθεί ένας να μου ειπεί ότι θα πάγει ομπρός η πατρίδα, στρέγομαι να μου βγάλει και τα δυό μου τα μάτια. Ότι αν είμαι στραβός, και η πατρίδα μου είναι καλά, με θρέφει˙ αν είναι η πατρίδα μου αχαμνά, δέκα μάτια νάχω, στραβός θανά μια» (Μακρυγιάννης).

Ωστόσο, η συνειδητοποίηση πως το ατομικό συμφέρον είναι υπάλληλος κύκλος του κοινωνικού συμφέροντος (Πατρίδα) μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα από τη διαδικασία της κοινωνικοποίησης. Μια κοινωνικοποίηση που να στοχεύει όχι στην παροχή αποστεωμένων γνώσεων αλλά στη βιωματική σχέση – συνειδητοποίηση του αδιάσπαστου χαρακτήρα του ατομικού – ιδιωτικού με το συλλογικό – κοινωνικό. Δεν αρκεί, δηλαδή, μια απλή διδαχή από τους πρωτογενείς και δευτερογενείς φορείς κοινωνικοποίησης αλλά χρειάζεται η προσωπική «εμπλοκή» του ατόμου σε δράσεις και έργα που συνειδητά σκοπεύουν στην υπηρέτηση του κοινού καλού. Χωρίς να παραβλέπεται ο ιδεολογικός εξοπλισμός του ατόμου, αναγκαία κρίνεται η συμμετοχή σε εκδηλώσεις, προγράμματα και δράσεις όπου η ομαδικότητα, η συλλογικότητα και ο αλτρουισμός σμιλεύουν το κοινοτικό πνεύμα και την κοινωνική συνείδηση. Ο διαπαιδαγωγητικός ρόλος της οικογένειας και του σχολείου συμβάλλει καταλυτικά στην ενστάλαξη των βασικών αρχών της κοινωνικής συνείδησης στον εύπλαστο ψυχισμό του νέου. Ο νέος, δηλαδή, διαπαιδαγωγείται από νωρίς και σταθερά στην αρχή περί διαλεκτικής σχέσης ατόμου και κοινωνίας.  Μιας σχέσης που αναδεικνύει την αναγκαιότητα προάσπισης του κοινωνικού συμφέροντος, γιατί όταν αυτό υποχωρεί και υποβαθμίζεται τότε δοκιμάζεται σκληρά και το ατομικό συμφέρον, όπως σχετικά επισημαίνει και ο Αριστοτέλης «αναιρουμένου του όλου, ουδ’ έσται πους, ουδέ χείρες». Γι’ αυτό, λοιπόν, ομολογείται από όλους πως η κοινωνικοποίηση ως διαδικασία γαλουχεί το νέο στην ανάγκη υπεράσπισης του κοινωνικού συμφέροντος, γιατί αυτό εκφράζει το «όλον», από το οποίο νοηματοδοτείται το μέρος.

«Ο άνθρωπος πραγματοποιεί τον εαυτό του όχι έξω αλλά μέσα στην πολιτεία και δια της πολιτείας…» (Ε. Παπανούτσος).
Ο Νίτσε προσπάθησε με τον Υπεράνθρωπο να υψώσει το άτομο, αλλά διαψεύστηκε από την εγγενή του αδυναμία (ατόμου). Το άτομο έξω από την κοινωνία – πολιτεία δεν υπάρχει. Γι’ αυτό χρειάζεται και μια άλλη «κοινωνική ηθική» που θα προτάσσει το κοινωνικό συμφέρον έναντι του ατομικού. Σε αυτήν την ηθική μπορεί να συνεισφέρει η δημοκρατία που προϋποθέτει τη σύνθεση του ατομικού με το κοινωνικό.

Ο Σωκράτης πρώτος έδειξε το παράδειγμα. Προτίμησε το κώνειο από την αυτοαναίρεσή του. Προτίμησε το θάνατο από την εύκολη φυγή και προδοσία της διδασκαλίας του (προέχει η πατρίδα, οι νόμοι…). Όλα αυτά δεν συνιστούν ένα φθηνό «πατριωτισμό».   Σε μια πολιτεία γκρεμισμένη και βυθισμένη το πιθανότερο είναι κι εμείς να βουλιάξουμε. Ενώ, όμως, όπως έγραψε και ο Σοφοκλής στην «Αντιγόνη»:
«Ταύτης πλέοντες ορθής επί φίλους ποιούμεθα».
Ηλίας Γιαννακόπουλος
Φιλόλογος